Immagini della pagina
PDF
[ocr errors]

fpecie diverfißimam introfpexerunt , haud alierium ab ejus vafri fimulatoris occulta voracitate fa&um intelligant ; tamen quia tu Domine lone alia de Thöe opinaris , non petimus ut credas É; ut inquiri de fe jubeas . Addebat altér . Si Thos c6nvincalur hujus criminis , intelligemus vera etiam fuiße quae multa de illo ferebantur , non credentibus mültis . Exclamabat alius : vere ita e(t : Fraudulenti & clam improbi numquam ad extremum latent. Ego inter illos,fui multos qui Thoem innocentiffimium putarent 5 & cum a fide dignis fane atrocia peccaffe ipfum audirem , rentiébam credere ; nünc ultimo hoc experimento larva illi detra&a eft . Alius quidam dicebat; Cum primumhunc Thoem vidi, fuboluit mihi ejus nequitia, teftes mihi funt hic atque ille ( nominabat certos) quibus faepe dixi , quæ in eo vul

[ocr errors]

íe, obdu&umque te&oriüm improbitati . Alter quifpiam fic efùmpebat : hoc enimvero non fuftum'folum eft, fed facrilegium , fed intolerabilis licentia violandae aufu nefario facrae Majeftatis . Audiebatur & alterius haec vox : mittat Rex qui fcrutentur domum Thois : cubilia fceleris deprehendcntur, & corpus, quod ajunt , ipfum deli&ti tenebitur . Verum adjungebat alius ', properandum in hoc effet. nam periculum in mora eft • Et alius, male vereor ne Thos aftutiffimus confuetis artificiis fafcinet iterum Regem , & tam manifefti criminis mendaci defenfione notam eluat. V I. Cum ita omnes infidiofiffimo confenfu Leonem undique urgerent , & ipfum perturbatum dolore prandii fubtra&i : juffit ille Tfioem fubito vocari^ , & ex præfenti minaciter percontatus eft , ubi ferina effet , quam ipfi tradidiffet pridie fervandam ? Thos , quod rés erat , fimpliciter refpondit , fe curatori penus reponendam commifi£fe . Aderat forte is , & præoccuppatus a calumniatoribus fuerat, quare palam hegavit , fe a Thoe quidquam accepif{e. Tunc mifit Rex qui fcrutarentur domum Thois, ipfos commodum qui fraudem adornarant . Hi ftatim poft , ferinam quafi apud Thoem in latebris repertam , Leoni detulerunt. Adfuit inter reliquos, Lupus fenior , fimulator vafer, qui famam juftitiae ac fan&itatis fi&ta modeftia collégerat. Is graviter , & diligenter vitata omni fufpicione iræ aut livoris, fuggeffit in aurem Regi . Si veniam apud te invenit tam atrox & manifeftum fcelus , nullus erit deinde qui deferre ullum indicium audeat machinationis cujufvis , etiam in caput tuum . Hoc Leo audito compingi Thoem juffit in carcerem . dum id fieret, adulator quidam ex adftantibus ; dudum , ait mirabar a fcelerato ifto fucum fieri perfpicacißimæ fagacitati Domini noftri. Sub haec mifit Leo ad Thoem quæfitores ex eadem Sycophantarum cohorte , qui eum interrogarent in cuflodia. Confinxerunt illi refponfa ejus contumacia & contumeliofa in Principem , cui & mox eadem exaggerantes invidiofiffime retulerunt : adeo ut iis auditis efferatus Leo Thoem interfici mandaret . V I I. Pervenit interim ad Matrem Regis totius notitia calumniae . Haec primum omnium , quod facile poterat , propter âu£toritatem fummam , dilationem interpofuit , fupplicio . Tum Leonem privatim aggreffa : quam ob caufam , ait, Fili , capitalem fententiam in Thoem pronunciafti ? Retulit Leo quae audierat & viderat : Et illa : Feftinafti Fili , nimium in re maximi momenti . & quantum in te fuit , ferae tibi pœnitentiæ in vitam reliquam trifte argumentum comparafti . Suftinere oportuerat & cun&tari : nam'Mulier per Virum fuüm fíat , Filius per Parentes , Difcipulus per Magiftrum , Exercitus per Ducem , Popùlus per Regem , Rex per Legem , Lex per Prudentiam , Prudentia per cun£tationem; Et initium Sapientiæ Regi eft , Inoffe fibi fubje&os. ac de quoque ipforum exiftimare prout mo

res ejus funt. Id fi faceres, non mirareris probos oppugnari a nequiffimis. nec fidem iis tribueres , quibus fupplicia debebas. nonne innumeris experimentis perfpexifti fidem, & probitatem Thöis ? Et illum tamen tam éito `propter inverifimillimum crimen fubtra&tæ carunculæ , ad delationem aemulorum ejus fcelere flagrantium , ex fraude perfidiaque conflatorum , mórti addixifti ? nefcis capitale effe Regibus , aliis committere quae gerere per fefe ipfi debent ? non vides qui yinum emunt, quam diligenter prius explorent colorem , odorem , guflumi, ne qua ipfis fraus fiat ? quanto magis decet Reges curiofiffime indagare cunéta in negotio, in quo nihil minus quam Regni falus agitur . Minifter fidus ac prudens brachium dextrum Principis, Reipublicæ firmamentum ac columen eft. non igitur oportebat te alii fidere in cognitione talis caufae. É, cum , ut dixi , nulla verifimilitudine crimen nitatur . quomodo enim , qui temperantia fpontanea ( quod omnibus eft notiffimum) omni fibi interdixit efu carnium , credi poffit ferinam e penu tua fubtraxiffe ? Finge gula vi&um . deerant macella locupleti ; deerant munera certatim oblata venatotorum , per quae cupiditati fatisfaceret ? At inventa domi ejus ferina tua eft ; nempe ab iis qui ipfi fubtraxerant, ipfi eo intulerant , ut Thoem perderent. An eft óbfcurum omnes iftos invidiæ, rabie in eum furere ? vident occupari ab eo locum quem fibi ambiunt. Opes ejüs , honorem , au&oritatem , apud te gratiam , propria detrimenta interpretantur . Spe&are forentem illum morte pejus ducunt : Sic. vulturi partem cadaveris ferenti , fic cani ofTe rapto fugienti , multi circum inftant vultures & canes alii prædam extorquere fatagentes. In fumma fic habe : bellum effe internecinum &c implacabile , natura comparatum atque commiffüm , inter improbos Subditos & bonum Principem. In eo belló cardo periculi & fpes vi&oriae in Miniftrorum qualitate vertitur. Vincit Princeps , fi mordicus tenet confiliarios fapientes & fideles ; fi pro talibus calumnia extortis artes malignae Invidorum impr9bos infidofque Miniftros öbtruferint , a&um de Rege eft : Seditiofi de illo ac Rebelles , ingenti Reipublicae clade , triumphabunt. Quare in ea re extremo conatu decertare, fic tamquam pro aris piignet & focis, Princeps fapiens debet , ne idoneis compertos documentis probos ac folertes Adminiftros eripi fibi patiatur. & in horum perni¢iem intentas machinas improbitatis disjiciat ac frangat. V I I I. Hæc maxime Regina differente; quidam e conjuratis au&toribus calumniae, fontis confcientiæ convicium non ferens , procidit ad pedes Regis : Fateor , inquiens , Domine fcelus meum : innocens Thos eft criminis impa&i : Ego ferinam quam tibi fepofueras , e penu tua furatus , in ejus domum detuli . Ego idem ibi eam ubi abfconderam reperi , produxi ; ut te , quod contigit, ad eum damnandum impellerem • Feci hoc & malitia propria , & fuafu inftin&tuque plerorumque Aulicorum qui Thoem peffime oderunt, quod tibi carus, & nimium , ut ipfis videtur , felix eft. Miranti ad haec Regi , & tanto plus {ἐ ad obtemperandum monitis Matris , illa fermone refumpto : huic quidem ultro profitenti poenitentiam , potes , inquit ignofcere 5 caeteros illos quorum eft fcelerata deprehenfa coitio, ad unum interfice , nec contemnas imbecillitatem plerorumque. nam etfi fœno nihil humilius, nihil infirmius : tamen ex eo manipulatim intor. to funes ne&tuntur , qui etiam Elephantes alligent. Thoem vero ftatim cenfeo in priorem reftituas honoris gradum , tibique omni ope concilies . Tunc Leo : Faciam quod jubes , Mater , etiam mea fponte : nam purgata calumnia , revigefcit in meo animo caritas in Thoem , cujus etiam providentiam recordor , haec quae contigerunt prævidentis , & mihi fuggerentis utilia praeca

[ocr errors]

vendo errori, nifi laeva mens, fuiffet. Rogaverat enim, ut fi quando aliquod ejus crimen deferreeur ad me, (uftinerem judicium ufque ad inquifitionem plenam . quod heu me ! non feci : fed faciam'fi alias ufus incidet . Serio enim pœnitet tam damnofe feftinaffe. His di&is confeftim fibi fifti juffit Thoem liberum , & infignibus ornatum dignitatis priftinae , quem ample&tens , erravimus, inquit', fed circúmventi dolis malis faienter a te praemonita incohfulte negleximus . erum i&i fapiemus , nec de cætero ab iftiufniodi infidiis periculum tibi eft. Perge fecurus ferendis ac partiendis nobifcum curis Imperii . Cui Thos, ut talem me probes, inquit , qualem ifta dignatione credere ditendis, hoc eft tibi fidum & vériffime benevolum, audi meum confilium , & fic habe : nihil efîe magis falutare Regibus quam fubditorum fyncere fidelium admittere libera monita , & eórum fuggeftionibus deferre , Ajo , non expedire tibi me amplius in intimo minifterio habere, mihi amplius fidere . Reges enin oportet fibi cavere- ab iis quos vehementibus injuriis laefere, ab iis quos re' familiari fpoliarunt ; ab iis quos fine caufa exilio mul&arufit ; ab iis quos fraudarunt mercede operae , aut ftipendiis ; Praeterea ab Avaris, ab iïëpieÉÍíibüs , denique ab illis qui publicas utilitates propria danuna reputantes, ά fe poffe fiefi , nifi communi infortunio, felices. Hos omnes Princeps fapiens hoííioçôïíéré , a feque removere longiffime debet . Etfi enim culpa yacant priora quatuor enera : tamen magnus dolor ex damno quod unt paffi , verifimiliter illos ftimularet ad non omittendam , fi umquam occurreret , aut etiam ultro quærendam captandamque occafionem ulrionis T. Sine igitur recedere me in dudum optatam folitudinem . Praefertim cum opportunior deinceps quam prius calumniis fim futurus , perfeverans in mifiifterio . Siquidem confiata iterum ( quod vitari nequit ) pari huic in me coitione Improborum falfis me teftimoniis oppugnantium , accedet tibi nova caufa criminationis admittendae credendaeque, quod exiftimare merito poteris ; memoria me' injuriæ acceptae priori damnatione, ad tibi nocendum incitatum : Hic Rex , iterum ample&ens Thoem; vera , inquit , in aliis ifta fint quæ allegas ; tua fyficeriífimá bonitas mihi ûíôïí, eft , quam ut quocumque nomine füfpeâus umquam effe poffis aut debeas. ne porro ifta, unde intentas mihi metum, injuriae mémoria in te refideat , efficiam beneficiis multiplicandis: quibus illam aut obliterem , aut obruam. Tu qua'fide coepifti, perge mihi & Reipublicæ navare operam , majori etiam quam ha&enus alacritate. Reftitutus inde Thos eft in riftinae faftigium dignitatis , ingenti & honoris gratiae augmento : talique exemplo declaratum , pofTe interdum re&e Reges Tinniti fecuros réconciliatæ, prius a fe vexatorum benevo

[ocr errors]

R. %¥; inde Gymnofophiftam Rex Abef. falomus, ut indicare fibi ne gravaretur cui potiffimum generi , & quo maxime merito , & gratificari & fidere Reges debeant . Super eo argumento , refumpto fermone , Gymnofophifta difputavit in hunc modum. . Beneficum effe Regem convenit in gratos & beneficio dignos: neque, ut faepe fit , effundere fine dele&u opes publicas in confanguineos & privatim fibi caros, utcumque jam hi fint divites-, pauperes autem contemnere. Verum ex his , qui obfervati fuerintjudicio pollere, praeftareque prudentia, honorari a Principe ditarique muneribus oportet. Præ cæteris autem amore ac beneficentia comple&endi funt, qui fé fa&is probarint ac

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

rens , humaniffime falutatum , enixe orávit ut fe paulifper præftolaretur, dum e cavo fuo quid-pag.6r6. piam illi portaret. mox rediit armillas & 'ror. quem dono afferens ingentis pretii , quæ ille F;fiæ Regis a fe in hortó, regió foli repértæ & o&cifae , erepta in fuo cubili fervaverät . His acceptis Eremita Urbem intrat , & Aurificis domum inquirit , non dubitans quin tanto huma- ' mius excipiendus foret ab homine fibi eo beneficio obftri&o, quod tam liberaliter rependi a participibus èjùíåéíýì ÉÉÉÉÉ`. Sed fpes éum longe decepit fua • aam perfidus Aurifex agnito in manu fervatoris fui torque filiæ Regis , ihclufo illo domi fuae , denunciatum ivit Régi ; fe interfe&torem ejus filiae deprehendiffe , mitteret in domum fuam qui corriperent . reperturos in ejus manibus fpolia puellæ , monile ac murænulas quas illa vivens geftaverat. II I. Comprehenfus fraude hofpitis Solitarius Regi fiftitur ; qui vifo torque & armillis , audire nihil fuftineris', torqueri êruciatibus acerbiffimis miferum juffit, inter plagas & tormenta hoc folam vociferantem : non haec paterer f Simio , Draconi & Serp: nti credidiffem . mundinabatur inter hæc Serpens per hortum & atria palatii omnium ignarus, quando audita agnitaque voce íüíïíôéraöris fùb plagis immanibus gementis , acri fenfu grati animi quaerebat fecum , qua vi

ve ope aut juvare tam bene de fe meritum , aut ulcifci tam male mul&atum poffet , In ea ilii fixo cura, Regis filius occurrit, malo fuo. magno. nam éum irruens , coluber , mQmordit in fmanu alto & immedicabili vulnere . Trepidatur ad ejulatum Principis Pueri tota regia : Rex moeftiffimus , dilata quæftione Solitarii accurrit , varie fatagunt miniftri & Medici, Sed nihil pro£ciunt. qüoade brevifopore puer expergifcens , Audivi, ait, per fomniüm , hon alia me ope fanari poffe, quam precibus ÉÉÉÉÉTÉó juffu , Patef, injufte torti , innocens enim eft . Commotus hoc audito Pater , Solitarium carcere edu&um rogat , ignofcat fibi per errorem lapfo , & orare pro filio periclitante ne gravetur. Annuentem ad ægrum fecum ducit , Magna circum turba erat Familiarium Regis ac Procerum ; coram quibus infontem fe conteftatus Eremita , graviter accufabat ingratiffimam Aurificis proditionem , ejus turpitudinem exaggerans ex beftiarum ari ope fervatarum in fe officiis ingentibus , ub hæc pofitis genibus precatus, Regium adole{centem momento fanavit, & patri laetiffimo incolumem reddidit . Rex omnibus cognitis , Aurificem ingratum , ut falfum delatorem morte affici mandavit . Eremitam , £i'; monilia Filiae , quæ illi donavit, multis infuper muneribus cumulatum honorificenti{fime dimifit ,

D i s s E R T A T I o. Parabolica X II.

C£$ probo quae dixifti , ait Rex Abeffälom haec locuto Gymnofophiftae : vellem nunc audire ex te , fi vacat , nec grave eft , quomodo contingat aliquem ex paupere divitem fieri, qui mifer ex felice prius evaferit : Ad hoc Gymnofophifta. T. Reni, inquit, Domine , poftulas non tam explicatu difficilem obfcuritate fui , quam varia quòtidianorum eventuum mnltiplicitate infinitam di&u. ut enim multis Fortuna gravibus & acerbis cafibus vitam infeftat humanam , evertens felices opibus , & una revolutione rotae fuperbiffimos Tyrannos e faftigio folii in imum piftrini redigens : ita hanc frænans corrigenfque Numinis TOrbem gubernantis Providentia , plurimas init eafdemque inopinatiffimas plerumque rationes , egentiüm ditafidorum , & Thumilium fubita orbis vertigine e luto in lucem ac gloriae culmen evehendorum. Ac quod magis eft mirum , eaedem illis plerumque contrariornm eventuum caufae funt. adeo ut quibus potentia, quibus forma , quibus ars fua atque induftria cadendi ex ftatu 9ffendiculum objecerit , eofdem , ludente ut folet in humanis rebus Sapientia Divina , fua nobilitas, fua venuftas, füus labor , peritiaque fortuanæ meliori reftituant . Harum^ adeo viciffitudi' num fpecimen accipe ip narratiuncula non longa , fatis inexpe&atorum fugceffuum , quos homines quatuor hàud diuturno funt £patio experti . Juvenis Regis filius, Patre mortuo, a Fratre minore invidente virtutibus ejus, & adjuto manu Fa&ioforum , notam ejus æquitatem formidantium , regno eje&us , vagus errare inopfque cogebatur . Huic peregre occurrit formofiffimus & prænobilis adolefcens, quem fufpicacis Principis zelotypia , ex levi conje&tu oculorum placere illum fuæ uxori criminata , extorrem fecerat. non diu procefferant, cafus invicem renarrantes fuos : cum iis fe adjungit Mercator qui nave fra&a , qua rem univerfam fuam ingentis pretii vehebat , modo vix falvus enataverat , & feminudus quiaerebat ftipem. denique torofus & durus filius Patris Aricolæ, extrufus domo , abundantium fobole arentum convicio, dum ei exprobrant inertiam, ni tanto natu preffam numero familiam levaret , eamdem terebat viam, quaerens ubi operam locaret . Et hic quartus admiffus in confortium trium

[blocks in formation]

neceffitatis, fatis ar&a & vera caritate conglu

tinata.focietas . ut & mutui libertate fermónis famem ac laffitudinem humaniffime invicem confolarentur haud fibi qui commune confulerent. Sic iter âgendo devenerunt in viciniam Civitatis magnae ,Tquam priufquam fubirent , acquiefcentes ad umbram in crepidine viae publicae, difquirere familiaritate folita coeperunt, quam quifque fui , ac fociorum fublevandorum fpem ac facultatem habere fe arbitraretur • II. Mihi, ait, Regis filius , confcia quædam fiducia blanditur, eamdem quæ regno me privavit providentiam ( nihil enim humanorum fine confilio Numinis geritur ) infufpicabilem meae prudentiæ modum quemdam inventuram extrahendi me his fordibus, & in copiam , unde meac meos ¢onfoler, repofiendi . Ego vero , fubjecit vice fua formofus nobilis , iis Tquas in me prædicari memini venußate & claritate natalium magnopere confido . Tum Mercator naufragus : etfi , ait, rem meam mare abforpfit , tamen induftria quæ rem fecerat, mecum émerfa flu&ibus fpem in finu fovet, mutandæ iterum inopiæ in conditionem talem, qua non mihi foli queam confulere , Quartus Rufticus : vos longinqua , inquit &c incerta vaticinamini . Atqui urget efuries , cujus

[ocr errors]

ne multa : præftolamini hic mihi , fi vultis, ufque ad vefperum. afferam unde cœnemus, Affentientibus cun&tis , fcandit fylvofum montem fitum in proximo . congeftumque ibi magnum & bene exaggeratum lignorum fafcem robuftis imponens humeris, vænum intulit foro , citoque nummulis paratis, cibos emptos fociis gratulans attulit : in porta Civitatis obiter fcribens: unius hominis labor quatuor egentes pavit. Suaviter illa vefpera fuerunt: præfertim cum abundaret ex reliquiis unde pQftridie pranderent . Quod cum effet fá&tum : Me , inquit formofusTadolefcens , ordo jam meus vocat ad experiundum quid haec forIma , quidve nobilitas poffit e£ficeré. Ibo intro in Urbem, & fi quid invenerim ante no&em referam. Laudarunt omnes. Ille per celebris Civitatis loca diu vagatus, incidit ih Senatorem otiofe fpatiantem in Bafilicas. Is ex adverfo gradientis os & ftaturam diu intuitus, fieri non póteft , fecum inquit, quin . haec frontis Majeftâs , hic regius inceffus indolem nobilem abfcondat. explorare juvat hominem. Sic progreffus obviam eunti , unde te habemus hofpés, ait. aude fateri quis fis , fenties in ea loca te venifTe , ubi pretium nobilitati ac merito fit. Ille patria & gente memorata ; breviterque adje&6 de fortüna fua , quantum primo fermone profiteri apud ignotos tutum eft vifum , mirifice Patricio placuit . $: illum comiter manu prehenfum , tui fimiles hofpitio non carent , inquit ubi ego domum habeo : Sic in aedes eum inducit fuas, apponique menfam de via laffo fane lautam imperat . Sub hanc , ejus fermone , decoreque , àc morum ufu comperta elegantia , magis captus , fi tibi , Urbis , ait, hujus placet commorátio, domum habes in qua , ut apüd tuos , diverfere quamdiu lubebit : fin alio urgeris , inftru&um viatico dimittam . Hoc poftremum Juvenis accepit, neceffarium iter fibi caufatus ; accepto viatici nQmine fatis magno pecuniae numero , ad focios fub Solis occafüm laetus venit : fcripto & ipfe in foribus Civitatis fucceffu fpei fuæ in haec verba : unius Juvenis forma peregrinos quatuor inftruxit anno[na • III. Dies jam aliquot ex formofi nobilis pecunia jucundiffime fodales quatuor convixerant : cum illa fenfim deficiente Mercator qui per eos dies parata fibi vefte , & portu obito aliqui' ibi - pota

[ocr errors]

JEdit. Rom. pag 61 8.

notaverat, unde præfentis lucri offerri fibi occafionem opinaretur , nempe , inquit, ad focios , me intuemini ; & vice mea promifsum induftriae auxilium a me repofcitis . non interpono moram • cras mane prodibo , & fi Mercurius adjuverit non vacuum mè vefpere recipietis . nec mendax promifsum fuit. Süb ferum diei pofterae mille nummos ad focios attulit , quos hac arte paraverat . Luftrando circa portus crepidinem advenas naves , unam invenerat recentifììme appulfam , ex cujus Re&ore percontando quorfum veniret ; elicuerat certæ illüm mercis fatis raræ defiderio teneri , in É; fi proba & idonea copia reperiretur, , fex

èptemive hummorum millia libenter impenderet ..

Pörro ex Amicis veteribus ( nam horum quofdam in turba forte na&us erat) didicerat, ejus fpeciei, quam hic peregrinus Inftitor cuperet , copiam expe&ari , a náuclero adventante importandam .. Hunc præftolatus præoccupat primus omnium , & de merce quam dixi pretio numimorum fex millium tranfigit. ac dato ex Amicis fponfore folutionis intra diem repraefentandae , navarchum , quicum egerat, cum merce adit, is eam qualitate ac numero quálem optabat fe cito na&um gavifus , feptem miliia nummium haud gravate pacifcitur , & ftatim tradit. His nofter acceptis fuam & Éóíoris fidenm liberat , fex millibus éx pa&to numerandis cui debebat . Moxque ad focios feftinans in porta Urbis carbone fuæ monumentum operæ fignavit , fic fcribens : Induftria Mercatoris mille nummos una die fibi & fodalibus ex nihilo confecit. I V. Unus fupererat Regis filius : qui non ita multo poft, die'capto, non bonis avibus Urbem ingredi vifüs eft atratam lu&u , nam ea fui Regis fine liberis defun&i funus moefta celebrabat. Proceres qui Rempublicam adminiftrabant tali rerum articulo foliciti ne quid turbarum oriretur , cuftodias geminaverant portarum , explorarique fubeuntes jußerant. Ab his animadverfus peregrinus Juvenis fpeciei heroicae , cum interrogatus quis , cujas, ufide, cur veniret? refponfum haud certum expediffet , fufpe&us in vincula datus eft , valde Pniferantibus , übi rem cognovere , tam triftem fucceffum fociis. Triduo p6ft confultantes de Regis ele&ione Senatores , audierunt a quaefitoribus çuæ ii e captivo adolefcente refciverant. Effe ilfum Regis fioti & potentis primogenitum , fa&tione fratris minoris regni hæreditate deje&um . & forte fama rei tantae in proximo geftae eo pervenerat, celebrans etiam viri laudes . His auditis Senatüs Princeps, nempe , inquit , Patres , Regem Deus ultrò nobis óffert , quo meliQrem ne öptare quidem poffumus . extin&ta ut fcitis eft cùm noftro Domino quem extulimus , regia univerfa familia . quid elegantius facere . licet , quam nobiliffimum , optimum , nec rudem regnandi artium Juvenem in vacuum noftri regni ëvehere folium? difceptatum aliquandiu de re , certatumque votis , ac ftudiis : tandem euntibus plerifque in fententiam primi Senatoris , edu&us è cuft6dia rite coronatuf. adolefcens . Subjiciet fibi quifque facile quae novitas , quaeque admiratio cun&torum fuerit. Trium maxime ejus comitum poft anxiam expe&tationem ingens gaudium , & grätulatio Dei laude conjunéta Textitit . Neque horum oblitus in fortuna meliori novus Rex, ftatim eos accerfit , ac nobilem quidem formofum illum , Palatino maximo au&toratum Magiftratu apud fe habuit . Naufragum Mercatorem aerärio praefecit : Ruftico denique villarum regiarum procürationem demandavit . Ac quod illos fcripfiffe in porta compererat elogium fuae quemque fortis : & ipfe id imitatus , in fronte Propylaei portae Urbis primariae locari marmor curâvit, cüi litteris quadrantalibus aureis infculpi jufferat : certior folidiorque bafis fiduciæ humanae , quam labor , forma , induftria , Divina eft Providentia ; unde omne bonum provenit ;,iis Genxae ( id ei nomen erat ) femper om. I.

fuit Qpinio , feliciffimo eyentu comprobata . Sub haec. perorans Gymnofophifla Regi Abef. falomg dixit: vides ex his , Dominé , opes' egentibus contingere , opera , fpecie » généfé arte , at fuper omnia , providentia , & Éoteftatê fupremi Numinis cun&ta fapientiffime æquißime. çue moderantis,

D I S S E R T A T I O Parabolica X I I I.

D Ixit autem Rex : percepi Parabolam iftam ; & quid per eam præcipiatur intelligo. Nunç doce quo pa&t9 fiat, ut facile oblivioni tradat ac parum curet alienas calamitates , qui nullum ipfe

damnum paffus umquam eft , ubi autem experiri

mala cœperit;_ aliorum illi clades, admonitiones ac documenta fint quibus ad refipifcendum äåäè Catllr. Ad ea refumpto fermone Gymnofophifla rcfpondit in hunc modum: Qui non dubitat alios lacdere ut fibi profit ipfi , ftultus imprudenfque eft . quippe qui non cogitet omnium effe A&orum juftas vices, immutabilique ordine fucceffuram aliquando cuicumque injuriæ parem ultionem : certe ut longiffime differatur , ultima illa dic qua æqua retributio cun&tis , prout vixerint reddetur . Hac porro mente in calamitates incidet immedicabiles; ac nifi vitam emendet in tempore , poenitentiæ denique feræ acque inutilis acri tormento cruciabitur . Hujufmodi tamen interdum emendantur experientia malorum propriorum : & fi quando fentiant damna ab aliis illata , intelligere demum incipiunt abftinendum fibi effe a vexandis per injuriàs aliis. prout leænae contigit. Ferunt enim Leaenae cuipiam catulos duos fuiffe , quos ipfa venatum prodiens , tuto , ut putabat , loco depofuit in fylva : ubi eos inventos venatqr quidam interfccit , & pelle utrique detra&a , fecumque ablata , excoíiatos,& mifere laceros reliquit. Redux ad locum Leaena , & cariffimos fœtûs extin&tos , atque excarnificatos cernens, incredibili confixa 'dolore eft, nullumque finem flendi , ac lamentandi faciebat : adeo ut ejulatuum ejus ac plan&tuum excita fonitu vicina Urfa , pro neceffitudine ac-. curreret ad Amicam confolandam . Ait ergo fimul pervenit: quis te tantus moeror conficit, age quid quereris.? quid, tibi quod nolles contigií? Enimvero , inquit illa, quómodo non fleam`non ululem , non plangam, quae duos meos catulos amiferim? Hos reliqueram abfconditos in arundineto , Venator autem quidam illic repertos $ heu mihi ! ) occidit, & nudatarum carniüm pelles auferens abiit. dixit ei Urfa : Atqui , Amica , ferre te hunc cafumeo conftantius par eft , quod eum confcia tibi es merenti contigiffe . nam eadem quæ fecifti paffa es . quocirca modum ponas lu&ibus cenfeo, ac reputans tecum quam multas & ipfa matres orbas feceris , orbitatem jufta vice tibi repenfam boni confule , aut patienter faltem tolera. ufitata pateris, & æqua ._ æterna quippe fancitum lege , ubique ac femper ferius ocyus fit , ut quæ make quis dixit , audiat 3 quæ fecit , ferat ; quae feminaverit metat, quaque menfura menfus aliis fuerit , eadem ipfi remetiatur ; denique qui foveam , qui laqueum , qui dolum quemvis in damnum alterius paraverit , fimilibus quandoque circumveniatur infidiis . Ad ea Leaena vero vi&a : re&e , inquit , mones . Tum Urfa dic amabo te , quot numeras vitae annos ? fane multos , ait : Leaena , & Urfa : hoc quoque nifi grave eft , memora, quo vi&us gencre tanto tempore fis ufa ; quid tot iftis annis • comedere confueveris ? nempe nofti , ait illa , vefci me carnibus animantium folere. fane , ait Urfa ; rurfus illud quaero: quis tibi carnes iftas fubminiftrabat ? Venabar , inquit, quotidie in monte , & quas beftias arripere poteram , vorabam. Rurfus Urfa : quid íi videtur yaut , ani

malia illa tam multa , quæ vorafti , genitores non habuerunt ? Habuerunt profe&io , inquit Leaena; Cui Urfa : quid igitur caufae eft , ait, cur nullius

Edit. Rom, Patris, nullius Matris ex tam multis quas catulis pag. 619. orbafti , ejufatus audiamus ? Si ergo illi taciti do

lores füos concoquunt , utcumque plerique non meriti paribus faétis, clades fuas : vide an non aequum fit te patientius paulo ferre quibus digna es', nec nimis indignanter excipere ab exemplis a te datis in tuum femel caput injuriam reflexam . quin, puto, fi verum vis dicere, fateberis, hauduaquam te tam facilem in vexandis aliis futuram, ? pérfuafum habuiffes, hinc eventurum , ut tu quoque aliquando paria paterere. His auditis Leaefia,*reputáns apud fefe , proprii feipfam fui caufami infortunii füiffe , feriäm vitæ prioris poenitentiam concepit ; certaque emendationis , deinceps efu carnium abftinuit , fruétibus arborum vitaim tolerans. Poft quæ fubjunxit , compendio di&a colligens Gymnofophifta : Sic habe , Rex maxime ; qui dolore pungitur accepti danni , ubi fimul cognóverit , iftud ideo fe pati , quia fimifiter in älios peccaverit ; &c malum illatum feret leyius , & deterrebitur in pofterum ab aliis , reditura in au&torem quandoque injuria , violandis.

D I S S E R T A T I O Parabolica XIV,

O'i' , & te digna ( Rex ait) nobifque utiliter recolenda difputafti : nunc de confiliariis , quos adhibere Reges debent, deque illorum

dele&ü, & ufu perlibenter aliquid audirem. I. Tüm Gymnofophifta hanc eft fabulam exorfus . Erat Rex Murium Troglodyta nomine, urbem bene munitam in deferta , & avia Regióne, fumma tranquillitate obtinens , imperitanfque ingenti numero fuorum. Tres circa fe affiduos habebat Senatores Gentis , quibus deferebat plurimum . Et erant le&ti omnes expertique ; fed^ cun&is antiftabat intervallo maximo, qui Tyrophagus vocabatur ; Creoboro , & Linorodo ( nòmiria hæc erant duum aliorum ) haud paulo prudentior . Hi omnes quadam die circumftantes Regem , ei & invicém gratulabantur , pacem , & profpéritatem rerum , quam unica dumtaxat interpëllaret folicitudo ab incurfibus felium , quorum effet dudum ipforum generi , & multitudo formidolofa , & vis, ac crudelitas intolerabilis. Quare duo poftremi tempus effe ajebant , in hoc ßóre Fortufiae publicae, difpiciendi , num quid ex5ediri confilii poffet ad femel defungendum taeÉ , & periculo tam diuturnæ, tamque importunae tyrafinidis. Ad ea Troglodytes : poft neceffariam', ait curam , ac tutelam mei capitis , cui etiam non mea caufa , fed communis falutis refpe&u , confulo ; equidem nihil habeo antiquius guam fubje&orum meo Imperio fecuritati, ac rafionibus profpicere : adeo quidem , ut filiorum, & confanguineorum ipfos tenerrimos affe&us caritate populi curae meae commiffi pofteriores habere í.í; . Quare agite, libere fuggerite fi quid occurrit vobis ópportunum fa&u . Faxo ne me tardum in admittendo, neve fegnem in exequendo , quod talc propofueritis, qüeri poffitis . Ad ea Creoborus , certatim adjutante Linorodo, generofa ifta , & digniffima Principe indu&ione animi laudata , incalefcebant in fùadendo ; ut confcriberetur quam numerofiffimus exercitus poffet ex tunc abundante Juventute Gentis . ducés in. de ipfis praeponendos quam experientiffimos , & fortiffimos ; tum fortunam tentandam ; quae , ut dici folet , audentes juvat . non temere videri magnum ex ifto conatu operae pretium fperan

dum ,

II. Talia iftis differentibus , dormitare , aut aliud agere Tyrophagus videbatur, admirante Regc • qui tandem poft longum ejus filentium : mi

ror te hodie Tyrophage in confilio tacere præter

morem . An dubitas nunc primum tua huic coe- ` tui fenfa committere , quæ tam fæpe fufpeximus :

quafi periculum fit, aut ne talia fint quae fperni

queant : aut , vel fi quid afferres quod non probaretur , ad dedecus, damnumve pertinere id tuum. ullo modo poffet : utique cum plenum , & libe

rum Senatori conftet quidvis quod fentiat expro

mendi jus, & noftrae deliberationes impenetrabi

lis arcani religione fepiantur , Ad ea Tyrophagus :

nullus talis de te , aut de meis hifce Collegis me

tus, hujus mei, quod reprehendis, Domine , fi

lentii caufa eft : verum , ut fatear ingenue , mera

inopia verborum , & quafi quædam infantia fuper

argümento inopinato, atque improvifo mihi ma

xime. de quo fi neceffe fit dicere , illud unum

mens fuggerit : effe iftud quod mei Öoilégè propo

fuere negotium hujufmodi, de quo nec cogitare am

plius, nec loqui umquam oporteat. Omnium quippe rérum , quae in deliberatione verfantur prima illa uniceque requifita conditio eft , ut poffint effi

ci . debellare autem ac funditus extinguere Gen

tem Felium , extra noftram , quamlibet fatagamus, facultatem effe , fatis, ut res per fe taceret

ipfa , docere nos poffet memoria Majorum , quos potentiores, & fapientiores nobis , numquam ta

men fando audivimus in talem fìèì vel per

fomnium ingreffos; abfuiffe vero multo ioiigiüs ab

ullo in rem iftiufmodi apparatu , aut conatu medi

tando. Contra ea cum`Creoborus , & Linorodus nihil hifcerent, Rex tacitus admirans Tyrophagi

folidam confilii vim, cœtum dimifit. Habes in

formatam hoc fa&o idearn , Domine , officii boni

Regis in difcernenda confiliariorum , & confilio

rumi qualitate. quæ fane difcretio eatenus et Principi neceffaria, quatenus experientia demonftra£ , eâ adhibita comimoditates maximas ; negle&ta damna ingentia Rebus publicis inferri ,

D I S S E R T A T I O Parabolica XV, H'; Rex AbefTalomus Gymnofophiftæ ait:

Percepi fru&u animi miagno quæ docuifti multa , & præclara : Tibique jam , ut eft verifimile , dicendo feffo , moleftus effe definam , ubi unum adhuc audiero : quid cenfeas , ac praecipias circa curiofam pruriginem quorumdam faftidientium parata , confentanea ipfis , & abunde fufficientia ; inhiantium vero longinquis , arduis , inutilibus . 1. Ultimi fuper ea re fermonis Gymnofophifta hoc initium fecit : Fuit apud nos Afceta religionis , & prudentiæ infignis quidam , ad quem hofpes haud paris fapientiæ divertens , fane humaniter exceptus eft . Inter cœnam pro praebentis Philofophia frugalem , cujus totus appäratus pane , da&ylis , aqua conftabat ; Hofpes guftatis da&tylis fuavem , inquit, ita me Deus amet, cibum ! tædet me jam patriae, quæ tales non gignit fru&tus ; licet uvarum , ficuum , nucum , ac pomorum omnis generis ferax fit , quibus abunde menfæ inftruuntur apud nos : tamen mihi videor non poffe jam fine his vivere , quare volo referre domum femen , aut furculum arboris da&tylos ferentis , ex qua viridarium conferam. aut certe , quod expeditius forte fuerit, in hanc terram domicilium transferam. Arridens his Afceta ; juvat me , inquit, habere nos aliquid non infuave tibi : tamen , fi me finis dicere, magna pars tranquillitatis vitam beantis , in finienda conceffis , ac parabilibus cupiditate fita eft. qui appetit longinqua , vel fequendo fatigatur, vel cârendo angitur , utramque moleftiam lucrifecerit , qui fuis contentus, non inhiarit alienis, II. Cafíigata leniter Hofpitis levitas acquieviffe præcepto fapienti videbatur ; quando iterum erupit in appetitionem intempeftivam alterius generis . Allegaverat forte Afceta , pro

[ocr errors]
« IndietroContinua »